کمردرد شما را نمی‌کشد بلکه شما را شکنجه می‌کند

مسلما کمردرد شما را نمی کشد اما رنجی که از کمردرد می برید ممکن است سال ها شما را شکنجه دهد . از آنجایی که دردهای مزمن می توانند تاثیر زیادی روی کیفیت زندگی فرد بگذارند پیشگیری از آنها بسیار مهم است . در این مطلب سعی کردیم با زبانی ساده و روان دلیل اصلی کمردردهای حاصل از نشستنهای طولانی مدت و راه حل پیشگیری از آن را توضیح دهیم .

 تصویر ذیل شکل ستون فقرات را در حالت ایستاده نشان می دهد که شبیه حرف s در انگلیسی می باشد . ۵ مهره کمر بزرگترین و قویترین مهره ها در ستون فقرات هستند که وزن کل جثه را تحمل می کنند .توجه داشته باشید کمترین فشار به دیسک ها و مهره های کمر وقتی وارد می شود که ستون فقرات در شکل s مانند خود باشد به طوری که ستون فقرات درناحیه کمر گود و دارای تو رفتگی است .

 1 کمردرد شما را نمی‌کشد بلکه شما را شکنجه می‌کند11 کمردرد شما را نمی‌کشد بلکه شما را شکنجه می‌کند

 وقتی که از حالت ایستاده به حالت نشسته تغییر وضعیت می دهیم لگن به عقب چرخیده ، گودی کمر صاف شده و ستون فقرات از شکل s مانند خود خارج می گردد .

 2 کمردرد شما را نمی‌کشد بلکه شما را شکنجه می‌کند

در این حالت فشار نابرابری بردیسک های بین مهره ای وارد می شود که نهایتا به ناهنجاری های عمده ای در ستون فقرات از جمله کمردرد، دیسک کمر، قوزپشتی و فتق دیسک کمر می انجامد .

4 کمردرد شما را نمی‌کشد بلکه شما را شکنجه می‌کند

برای جلوگیری از این بیماری ها باید درست بنشینیم واز یک پشتی طبی استفاده کنیم . با قرار دادن یک پشتی طبیمناسب روی صندلی اداری یا خودرومی توانید فرم s مانند ستون فقرات خود را حفظ کنید و ازصاف شدن گودی کمر و نهایتا کمردرد جلوگیری کنید .

در واقع یک پشتی طبی مطلوب باید به اندازه ای سفت باشدکه مانع ازصاف شدن گودی کمرگرددودرهمین حال کاربرباآن احساس آرامش نماید. آسیب به ساختار استخوانی در ناحیه کمر می تواند به دردهای شکنجه آوری بیانجامد . اگر آسیب به این ناحیه زیاد باشد حتی ممکن است راه رفتن را مشکل سازد و به معلولیت بیانجامد .

استفاده از پشتی طبی در افرادی که سوزش های دردناکی در ناحیه کمر خود حس می کنند ضروری است چرا که استفاده از آن می تواند تاثیر زیادی روی کیفیت زندگی در آینده بگذارد .

8 کمردرد شما را نمی‌کشد بلکه شما را شکنجه می‌کند

جهت مشاهده مطلب در مورد کمر درد و رابطه جنسی، اینجا را کلیک کنید.

منبع:باراد 

دکتر محسن حسین زاده پاریزی پزشک -متخصص طب فیزیکی وتوانبخشی وفیزیوتراپی کرمان-چهار راه طهماسب آباد-ابتدای بلوار جهاد- ساختمان پزشکان جهاد-طبقه اول

کمر درد و پیشگیری – چگونه درست بخوابیم

اکثر کمر درد ها قابل پیشگیری هستند. بسیاری از کمر درد ها به این علت ایجاد میشوند که ما نمیدانیم چطور از کمر خود مراقبت کنیم. کلید پیشگیری در اکثر کمردرد ها اینست که از فشار زیاد به کمر خود جلوگیری کنیم. معنای این جمله این نیست که هیچ کاری نکنیم بلکه باید یاد بگیریم فعالیت های روزمره خود را چگونه انجام دهیم تا کمر تحت فشار بیش از تحملش قرار نگیرد.

در پیشگیری از کمردرد مهم ترین اصل جلوگیری از افزایش قوس کمر است. افرایش قوس کمری میتواند موجب افزایش فشار به ستون مهره و کمردرد شود. قوس ستون فقرات در ناحیه کمر بصورتی است که به سمت جلو تحدب دارد. افزایش این تحدب که معمولاً به زو عضلات ستون مهره ایجاد میشود لوردوز Lordosis نام دارد. افزایش لوردوز موجب بروز کمردرد میشود.

مهمترین مواردی که در هنگام خوابیدن برای کاهش احتمال ابتلا به کمردرد باید رعایت شوند عبارتند از

  •  هیچوقت روی شکم نخوابید. خوابیدن روی شکم موجب افزایش قوس کمر میشود و آنهم درد کمر را بیشتر میکند.
  • اگر به پشت و بصورت طاق باز میخوابید بهتر است یک بالشت را زیر زانوهای خود بگذارید. این کار موجب کاهش قوس کمر شما میشود. دقت کنید که بالشت را زیر ساق نگذارید چون قوس کمر را بیشتر میکند
        1272
  • بهترین وضعیت خوابیدن اینست که به پهلوی چپ یا راست بخوابیم. در این حالت باید پاها را کمی خم کنیم یعنی مفاصل ران و زانو را در حالت کمی خم شده نگه داریم. این کار موب کاهش قوس کمر میشود. اگر یک بالشت کم ارتفاع را بین ران ها و زانوها بگذاریم و پای بالایی را کمی جلوتر از پای زیری بیاوریم خواب راحت تری خواهیم داشت.
  • در موقع خوابیدن دست های خود را به بالای سرتان نبرید بلکه آنها را در پهلوی خود قرار دهید. بالا بردن دست موجب افزایش قوس کمر میشود.
  • در هنگام بلند شدن از تختخواب ابتدا بر روی یکی از شانه های خود بچرخید، سپس با تکیه کردن دست زیرین بر تخت تنه خود را به سمت بالا هل دهید. در همین حال زانوی خود را به لبه تخت برده و ساق هایتان را از لبه تخت آویزان کنید. سپس کاملا بنشینید. چند لحظه تامل کنید و سپس برخیزید.

 

برای خوابیدن از چه تختی استفاده کنیم

نوع تختی که برای خوابیدن استفاده میکنیم بسیار مهم است.

  • هرگز از تشک های فنری یا نرم استفاده نکنید. این تشک ها موجب تغییر در قوس های کمر میشود و کمر درد را بیشتر میکند.
  • بهترین زیر انداز برای خوابیدن آنهایی هستند که سفت ترند. خوابیدن روی تشک های پنبه ای یا تشک های خوشخواب که سفت باشند مفید است.
  • افراد مسن نباید روی زمین خالی یا خیلی سفت بخوابند چون خوابیدن در این حالت ممکن است موجب ایجاد زخم های فشاری شود.


منبع»ایران ارتوپد 

دکتر محسن حسین زاده پاریزی پزشک -متخصص طب فیزیکی وتوانبخشی وفیزیوتراپی کرمان-چهار راه طهماسب آباد-ابتدای بلوار جهاد- ساختمان پزشکان جهاد-طبقه اول

تنگی کانال نخاعی

یکی از علل شایع کمردرد تنگی کانال نخاعی است. تنگی کانال نخاعی بیماری افراد میانسال و مسن است.

میدانیم که نخاع در درون کانال استخوانی قرار دارد که از پشت سر هم قرار گرفتن مهره ها تشکیل شده است. اگر به دلایلی این کانال تنگ شود فضای مورد نیاز نخاع کم شده و به آن فشار وارد میشود.

این فشار همچنین به اعصابی که ازنخاع  خارج شده و به اندام تحتانی میرود وارد گشته که موجب بروز علائم بیماری میشود.

کانال نخاعی در هر قسمتی از مسیر خود میتواند تنگ شود. این تنگی در ستون فقرات گردنی و یا کمری علائم متفاوتی دارد.

 تنگی کانال نخاعی کمری چگونه ایجاد میشود

تنگ شدن کانال نخاع به علت رشد استخوان و بافت های دیگر به داخل این کانال است و این رشد بافت های اضافی جزئی از روند پیری و مسن شدن است. در حقیقت این بیماری معمولاً در افراد بالای ۶۰-۵۰ سال دیده میشود.

در مرد و زن شیوع یکسانی دارد ولی معمولاً در خانم ها با علائم بیشتری بروز کرده و بیشتر نیاز به درمان پیدا میکند.

 شروع این بیماری با پیر شدن دیسک بین مهره ای است. با افزایش سن، دیسک بین مهره ای محتوای آب خود را از دست داده و چروکیده و کوچک میشود. کاهش ارتفاع دیسک موجب میشود مهره ها به یکدیگر نزدیک تر شوند و این نزدیک شدن مهره ها دو مشکل را ایجاد میکند.

یکی اینکه سوراخ یا دهانه ای که بین دو مهره مجاور هم و در دو طرف آنها قرار دارد تنگ میشود. این دهانه ها محل خروج ریشه های عصبی از نخاع هستند. پس به این اعصاب فشار وارد میشود. مشکل دیگر اینست که با نزدیکتر شدن مهره ها به هم فشار بیشتری به مفاصل بین مهره ها وارد میشود که آنهم به نوبه خود موجب آرتروز, سائیدگی مفصل میشود.

199 1

کانال نخاعی طبیعی

199 2

کانال نخاعی تنگ شده

 هر مفصلی که سائیده میشود شروع به ساختن استخوان های اضافه در اطراف خود میکند. همچنین لیگامان های اطراف مفصل هم کلفت تر میشوند.

مفاصل بین مهره ای هم همین کار را میکنند. این استخوان های اضافی و لیگامان های کلفت شده هم دهانه بین مهره ای و هم کانال نخاع را تنگ تر میکند.

مجموعه این عوامل موجب افزایش فشار بر روی ریشه های عصبی میشوند که در حال خروج از نخاع هستند. در بعضی افراد کانال نخاعی بصورت مادرزادی تنگ است.

این وضعیت در مردان بیشتر دیده میشود و علائم آن معمولاً در سنین ۵۰-۳۰ سالگی بروز میکند.

دکتر محسن حسین زاده پاریزی پزشک -متخصص طب فیزیکی وتوانبخشی وفیزیوتراپی کرمان-چهار راه طهماسب آباد-ابتدای بلوار جهاد- ساختمان پزشکان جهاد-طبقه اول

پشت کج (اسکولیوز)

مشاهده فیلم آموزشی 

بر روی لینک زیر کلیک کنید 


پشت کج (اسکولیوز)

 

دکتر محسن حسین زاده پاریزی پزشک -متخصص طب فیزیکی وتوانبخشی وفیزیوتراپی کرمان-چهار راه طهماسب آباد-ابتدای بلوار جهاد- ساختمان پزشکان جهاد-طبقه اول

منیپولاسیون

منیپولاسیون ستون فقرات وقتی که با دقت انتخاب و بطور صحیح اعمال شود یکی از بهترین درمانهای برای بسیاری از ناراحتیهای ستون فقرات است  ولی گاهی منیپولاسیون عوارض بدی به جا می‌گذارد که تا حدودی به خاطراستفادهء اشتباه در تکنیک‌ها توسط شخص ناواردی است که سعی کرده تکنیکهای دستی را بکار ببرد .

 منیپولاسیون برای درمان جابجائیهای مهره‌ای ،قفل شدگی‌ها مهره ، چسبندگیهای مفصلی ، جابجائیهای ساکروایلیاک یا پیچ‌خوردگی‌ها و غیره بکار می‌رود. هر مانوری بر اساس وجود یک پاتولوژی خاص توجیه شده است. اصولاً تکنیکهائی که  اعمال می‌شود بر اساس لمس ،پایه‌گذاری شده است .

 بعد از معاینه دقیق و مشخص شدن متشا درد در ستون فقرات که گاهی منشا درد در محلی غیر از محل احساس درد می باشد و اطمینان از عدم وجود شکستگی و اختلالات دیسک مهرهای که روی نخاع فشار وارد کند که معمولا گرافی ساده نیاز می باشد مانور های خاص انجام میشود.

حین انجام مانور گاهی صدای کلیکی شنیده می شود و بعد از انجام مانور درد به مقدار زیادی و گاهی کامل بر طرف می شود و بهبود دامنه حرکت مشاهده می شود.

به علت مزمن بودن و شرایط خاص به مرور تاحدی علایم در روزهای بعد ایجاد می شود که نیاز به تکرار مجدد مانور در فواصل خاص می باشد و جهت حفظ اثر درمان ورزشها و کششهای خاص به بیمار آموزش داده می شود.

منبع»دکتر مجد زاده 

دکتر محسن حسین زاده پاریزی پزشک -متخصص طب فیزیکی وتوانبخشی وفیزیوتراپی کرمان-چهار راه طهماسب آباد-ابتدای بلوار جهاد- ساختمان پزشکان جهاد-طبقه اول

آناتومی و وظایف ستون مهره ها به بیان ساده

ستون مهره ها در انسان، از ۳۳ مهره، استخوان خاجی (Sacrum)، دیسک ها (ی بین مهره ای و استخوان دنبالچه (Coccyx) که در سطح پشتی بدن قرار دارند و به وسیله دیسک های مهره ای از هم جدا می شوند تشکیل شده است. [...]

ادامه مطلب

دکتر محسن حسین زاده پاریزی پزشک -متخصص طب فیزیکی وتوانبخشی وفیزیوتراپی کرمان-چهار راه طهماسب آباد-ابتدای بلوار جهاد- ساختمان پزشکان جهاد-طبقه اول

وقتی کانال نخاع تنگ می‌شود

علل تنگی کانال نخاع

- تنگی کانال نخاع معمولا در افراد مسن رخ می دهد و دیسک ها، خشک و متورم می شوند.

- آرتریت یا ورم مفاصل نخاع

- بیماری های استخوانی مانند: بیماری پاژه استخوان [...]

ادامه مطلب

دکتر محسن حسین زاده پاریزی پزشک -متخصص طب فیزیکی وتوانبخشی وفیزیوتراپی کرمان-چهار راه طهماسب آباد-ابتدای بلوار جهاد- ساختمان پزشکان جهاد-طبقه اول

هرنی یا فتق دیسک ستون مهره ای سینه ای چیست

افزایش استفاده ازام ار ای به عنوان یک روش تشخیصی منجر به کشف این واقعیت شد که حدود ۱۵ درصد از مردم دچار هرنی یا فتق دیسک بین مهره ای Disc hernia در ناحیه ستون مهره ای سینه ای هستند. دیدن یک هرنی دیسک بین مهره ای سینه ای معمولا یک یافته اتفاقی است.[...]

ادامه مطلب

 

دکتر محسن حسین زاده پاریزی پزشک -متخصص طب فیزیکی وتوانبخشی وفیزیوتراپی کرمان-چهار راه طهماسب آباد-ابتدای بلوار جهاد- ساختمان پزشکان جهاد-طبقه اول

اسکولیوز

تعریف‌اسکولیوز( scoliosis) عبارت است از قوس جانبی ستون فقرات. یعنی اگر از پشت به ستون فقرات نگاه کنید می‌بینید که صاف و مستقیم به سمت بالا رفته است.اگر هم از پهلو به ستون فقرات نگاه کنید، دو قوس بزرگ را خواهید دید. تحدب قوس پایینی یا قوس کمری به سمت شکم و تحدب قوس فوقانی به سمت پشت قرار گرفته‌اند. درحالی‌که در اسکولیوز اگر از پشت به ستون فقرات نگاه کنیم، ستون فقرات به‌جای اینکه مسیری مستقیم را به سمت بالا طی کند، به سمت راست یا چپ زاویه پیدا کرده است.

اسکولیوز، یک ناراحتی مربوط به ستون فقرات است که عمدتا کودکان را درگیر می‌کند. از هر هزار نفر کودک آمریکایی ۳ تا ۵ نفر به این بیماری مبتلا می‌شوند که شیوع نسبتا بالایی است.

علائم این بیماری :

در این بیماری یک شانه می‌تواند بالاتر یا پایین‌تر از شانه دیگر قرار گیرد، همچنین ممکن است استخوان کتف به سمت عقب برآمده شود. لگن از حالت موازی خارج شده و یک سمت بالاتر از سمت دیگر قرار می‌گیرد. بدن نیز اصولا به یک سمت تمایل پیدامی کند.

دسته بندی های متفاوت اسکولیوز:

اسکولیوز می تواند براثر ناهنجاری مادرزادی (مثلا نوروفیبروماتوز) باشد که به آن اسکولیوز انتسابی یا بر اثر ابتلا به بیماری هایی مثل راشیتیسم به وجود آید که به آن اسکولیوز اکتسابی گویند.

اسکولیوز می تواند براثر اختلال در عملکرد عضلات(میوپاتی) بوجودآید که درآن صورت به آن اسکولیوز میوپاتیک می گویند( مثل دیستروفی های عضلانی )ویا به دلیل اختلال عملکرد عصب ایجاد شود که به آن اسکولیوز نوروپاتیک گفته می شود.

به دو صورت C Type و S Type وجود دارد. در نوع C یک قوس و در نوع S دو قوس غیرنرمال ایجاد می‌شود.میزان قوس در افراد مبتلا به این بیماری متفاوت می‌باشد .

طبقه بندی دیگری که در ارتباط با این بیماری وجود دارد به دو صورت غیرساختمانی (Mobile) و ساختمانی (Fixed) است که جهت نوع درمان مهم است.در نوع غیرساختمانی که برگشت پذیر نیز خوانده می‌شود درصورت خم کردن تنه به جلو و یا دراز کشیدن اصلاح می‌شود. وضعیت‌های نادرست، کمردردها ی شدید به خصوص فتق دیسک، برخی از تومورها و اختلاف طول اندامها می‌توانند این حالت را ایجاد کنند. در نوع ساختمانی برخلاف نوع غیرساختمانی در حالت خم شدن به جلو انحراف و قوس ازبین نمی‌رود. اسکولیوز ساختمانی به دلیل نقص عضو، برخی از بیماری‌های عضلانی، بعضی از ناهنجاری‌ها ی مادرزادی، بیماری‌های عصبی (فلج مغزی, پولیومیلبت, سیرنگومیلی و…) و گه گاه به دلایل ناشناخته در کودکان،نوجوانان وجوانان به وجود می آید.

همچنین این بیماری از دید علت‌شناختی(علت ایجاد این بیماری) به دو گروه عمده تقسیم میشود:

درصد عمده‌ای از این بیماری بدون علت ( ایدئوپاتیک )است و درصد کمی هم می‌تواند به‌دلیل اختلالات سیستم عصبی یا برخی اختلالات عضلانی ایجاد شود.

زمینه های ایجادکننده ی این بیماری:

بد قرار گرفتن وضعیت بدن بخصوص در هنگام نشستن که غالباً با سعی و کوشش در قرار دادن بدن در وضعیت صحیح اصلاح می شود.

۲ )ضعف عضلات در بیماری های عضلانی بدن

۳ )قوز(کایفوز) که در مواردی مانند در رفتگی لگن و خمیدگی طبیعی ستون مهره ها دیده می شود.

۴) بیماری های ستون مهره ها که به وسیله بیمار و یا پزشک قابل اصلاح نیستند . .

۵ )شکستگی ستون مهره ها در اثر تصادف یا تومور

تشخیص:

تشخیص‌ اسکولیوز براساس‌ معاینه‌ فیزیکی‌ و رادیوگرافی ستون‌ فقرات‌ مطرح‌ می‌گردد.

درمان:

بسیاری‌ از موارد اسکولیوز خفیف‌ بوده‌ و درمان‌ چندانی‌ جز درمان‌ فیزیکی‌ به‌منظور تقویت‌ عضلات‌ پشت‌ و اصلاح‌ وضعیت‌ فیزیکی‌ ظاهری‌ بدن‌ نیاز ندارند.

درمان جراحی:

جراحی‌ برای‌ اصلاح‌ تغییر شکل‌ (تنها در موارد شدید) توصیه‌ می‌گردد.

درمانهای غیر جراحی شامل موارد زیر است:

• استفاده از بریس:

در انحراف پیش رونده بیش از ۲۵ درجه کاربرد دارد. در گذشته توصیه می شد که بیمار ۲۳ ساعت بریس را بپوشد ولی با مطالعات اخیر معلوم شد استفاده ۱۶ تا ۱۸ ساعتی تفاوت چندانی با ۲۳ ساعت ندارد. در مدت استفاده از بریس هر ۳ ماه یک بار باید توسط پزشک ارزیابی صورت گیرد همچنین در مورد کودکانی‌ که‌ به‌ درمان‌ بیشتری‌ نیازمندند معمولاً استفاده‌ از بریس‌ طبی‌ پشت‌ (گاهی‌ برای‌ چندین‌ سال‌) توصیه‌ می‌شود.

• استفاده از تحریکات الکتریکی :

استفاده از تحریکات الکتریکی در عضلات سمت تحدب با الکترودهای سطحی در تمام طول مدت شبانه روز در انحرافات ماژور . این درمان در مواردی که رشد استخوانی به اتمام نرسیده و یا انحرافات ساختمانی بیش از ۲۵ تا ۴۰ درجه باشد و یا وقتی که انحراف از نوع پیش رونده باشد کاربرد دارد. اما بدلیل اینکه این روش بهتر و مطمئن تر از بریس نیست نمی تواند جایگزین پوشیدن بریس شود.

نرمش کردن:

نرمش‌های‌ اختصاصی‌ ممکن‌ است‌ بخشی‌ از درمان‌ باشد. اگر استفاده‌ از بریس‌ ضروری‌ باشد، شرکت‌ کردن‌ بیمار در فعالیت در زمان ابتلا به این بیماری های‌ ورزشی‌ محدود می‌گردد. برخی‌ فعالیت در زمان ابتلا به این بیماری نظیر شنا و اسب‌سواری‌ ممکن‌ است‌ توصیه‌ شوند چون‌ این‌ فعالیت در زمان ابتلا به این بیماری باعث‌ تقویت‌ عضلات‌ پشت‌ می‌گردند.

از آنجا که‌ در بزرگسالان‌ رشد ستون‌ فقرات‌ متوقف‌ شده‌ است‌، استفاده‌ از بریس‌ پشت‌ مؤثر نیست‌ بنا براین در مورد بزرگسالان نیازمند درمان،انجام این ورزش ها به منظور تقویت عضلات پشت توصیه می گردد(ورزش انحنای ستون فقرات رااصلاح نمی کند).

منبع:فیزیوکلینیک

جهت مشاهده مطلب در مورد کمر درد و رابطه جنسی، اینجا را کلیک کنید.

دکتر محسن حسین زاده پاریزی پزشک -متخصص طب فیزیکی وتوانبخشی وفیزیوتراپی کرمان-چهار راه طهماسب آباد-ابتدای بلوار جهاد- ساختمان پزشکان جهاد-طبقه اول

تغذیه در ضایعات نخاعی

نخاع یا مغز تیره ، به بخشی از دستگاه عصبی مرکزی گفته می‌شود که به صورت یک طناب درون مجرای ستون مهره‌ها قرار دارد. بخش بالای آن در مجاورت اولین مهره ی گردن و انتهای آن در سطح دومین مهره ی کمری است( در تصویر بالا، نخاع به شکل نوار زرد رنگی مشخص شده است و در تصویر پایین واضح تر است).

ضایعه‌ی نخاعی عبارت است از: آسیب طناب نخاعی که می‌تواند به دنبال حوادث طبیعی، تصادفات و ضایعات ورزشی ایجاد شود. بیماران مبتلا به ضایعه‌ی نخاعی، با توجه به سطح و شدت ضایعه، با طیفی از ناتوانایی‌ها وعوارض مواجه خواهند شد.
چنانچه ضایعه در مهره‌های سینه‌ای به پایین اتفاق بیفتد، فرد دچار فلج اندام‌های تحتانی (PARAPLEGIA) شده و قادر به حرکت پاها نخواهد بود. ضایعه در این سطح، اختلال در عملکرد روده، مثانه، عضلات سینه‌ای و شکمی را به‌ دنبال خواهد داشت.
در صورتی که ضایعه در ناحیه‌ی نخاع گردنی اتفاق بیفتد، فرد دچار فلج دو دست و دو پا (QUADRIPLEGIA) می‌شود، در نتیجه علاوه بر پاها قادر به حرکت دست و بازوهایش نیز نخواهد بود. مسلما هر چه محل ضایعه‌‌ی نخاعی به مغز نزدیک‌تر باشد، بخش گسترده‌تری از اعضا از عملکرد طبیعی خارج می‌شوند و در نتیجه بیمار به مراقبت‌های پیچیده‌تر و حمایت بیشتری نیاز خواهد داشت.

مراقبت و حمایت تغذیه‌ای از بیماران ضایعه‌ی نخاعی، جزء مراقبت‌های ضروری و پیچیده‌ای است که باید در دو مرحله‌ی حاد و مزمن مورد توجه قرار گیرد. متاسفانه غالباً شرایط بحرانی و مشکلات حیاتی پیش آمده، به ویژه در مرحله‌ی حاد که ۴- ۳ هفته‌ی اول بعد از ضایعه را شامل می‌شود، بر توجه به نیازهای تغذیه‌ای بیمار سایه می‌افکند، در حالی که توجه به شرایط هر فرد ضایعه دیده، بررسی وضعیت تغذیه و تامین نیازها در حمایت از عملکرد سیستم قلبی، تنفسی و پیشگیری از سوء تغذیه‌ی زود هنگام بیمار و از دست رفتن سریع توده‌ی سلولی فعال بدن موثر است.

حمایت تغذیه‌ای به موقع، در پیشگیری از بسیاری از عوارض ضایعه‌ی نخاعی نظیر زخم بستر، عفونت مکرر مثانه، ضعف و خستگی عمومی تاثیر مستقیمی دارد. اهمیت این موضوع در مبتلایانی که در دوره‌ی رشد و بلوغ هستند به مراتب بسیار بیشتر است.
ضایعه‌ی نخاعی، علاوه بر آن که مشکلاتی برای غذا خوردن بیمار ایجاد می‌کند، باعث تغییرات ناگهانی در نیازهای تغذیه‌ای مبتلایان می شود. از این رو مشاوره با متخصص تغذیه‌ی با تجربه در ۲۴ ساعت اول بعد از بستری شدن بیمار، به منظور ارزیابی وضعیت تغذیه‌ی بیمار، محاسبه میزان پروتئین و انرژی، زمان‌بندی تغذیه ی او و نحوه‌ی تغذیه برای به‌ حداقل رساندن تحلیل ذخایر بدن باید جزء برنامه‌ی تیم درمانی قرار گیرد. با توجه به تغییر در عملکرد دستگاه گوارش و سوخت و ساز بدن و حساسیت بیمار نسبت به تغییرات سطح قند خون و اکسیژن، نیاز فرد به انرژی، پروتئین و بسیاری از ویتامین‌ها و مواد معدنی با قبل از ضایعه تفاوت خواهد کرد.

در این مرحله تغذیه‌ی بیمار ابتدا از راه ورید و بعد به محض شروع حرکات لوله‌ی گوارش، تغذیه از راه مجرای گوارشی (دهانی، بینی- معدی، بینی- رودی) صورت می‌گیرد. تعیین نحوه ی تغذیه‌ی بیمار بر حسب وضعیت تغذیه ای، شرایط فیزیولوژیک بیمار و مدت زمان وابستگی به تغذیه اینترال مشخص می‌گردد. در این مرحله پیشگیری از بازگشت غذا به سمت ریه‌ها (آسپیراسیون) بسیار حیاتی است. نکته‌ی قابل توجه دیگر آن است که تغذیه‌ی این بیماران باید به دفعات و به صورت تدریجی انجام شود. بنابراین زمان بندی تغذیه‌ی بیماران باید با هماهنگی با سایر اعضای تیم درمان صورت گیرد تا نیم ساعت قبل از غذا، مجرای تنفسی پاک گردد و انجام فیزیوتراپی قفسه‌ی سینه، حداقل تا ۳۰ دقیقه بعد از خوردن غذا خودداری شود.

توجه به این نکته ضروری است که هر ساعت تاخیر در تغذیه‌ی بیمار نخاعی، باعث بدتر شدن وضعیت بیمار و پاسخ ضعیف ‌تر وی به حمایت‌‌های درمانی و مراقبتی می‌شود.
تامین مایعات کافی و پیشگیری از دست دادن آب (دهیدراتاسیون)، حفظ تعادل الکترولیت‌های بدن، محاسبه ی میزان انرژی مورد نیاز با توجه به سطح و شدت ضایعه و سایر عوامل فردی؛ محاسبه و تامین نیاز پروتئین به‌منظور باز گرداندن و حفظ تعادل ازته ‌ی مثبت، جزء اهداف اولیه‌ی مراقبت‌های تغدیه‌ای هستند که باید مورد توجه متخصصان تغذیه قرار گیرد. عدم تامین انرژی کافی، باعث افزایش زمان وابستگی بیمار به دستگاه تنفس مصنوعی و دادن کالری اضافه نیز، باعث وارد شدن فشار زیادی به قلب، کبد و کلیه‌ها می شود.
بنابراین استفاده از کالریمتری غیرمستقیم برای اندازه‌گیری کالری مصرفی بیمار در این مرحله بسیار مفید خواهد بود.

در مورد پروتئین مورد نیاز نیز باید گفت: به طور کلی در بیماران مبتلا به فلج اندام تحتانی ۷/۱- ۵/۱ گرم پروتئین به ازای کیلو‌گرم وزن بدن در مرحله تعادل ازته منفی و ۵/۱- ۲/۱ گرم در تعادل مثبت ازته تعیین شده است. البته متخصصان تغذیه بیش از آن که به این اعداد اکتفا کنند باید به شدت ضایعه و شرایط فردی هر بیمار توجه کنند، زیرا نیاز به پروتئین در برخی از این بیماران حتی به ۵/۲- ۳ گرم در روز نیز افزایش می‌یابد. تامین انرژی کافی و پروتئین مورد نیاز برای حفظ توده‌ی عضلانی و پیشگیری از زخم بستر و بهبود سریع‌تر زخم‌ها، از همان هفته‌های اول بسیار مهم است. توجه به این نکته ضروری است، که عدم توجه به وضعیت تغذیه‌ی فرد ضایعه دیده و عدم برقراری تعادل ازته بعد از ۳- ۲ هفته، منجر به از دست رفتن ۳۰ درصد توده‌ی عضلانی بدن می‌شود و این امر می‌تواند بیمار را در معرض خطر مرگ قرار دهد.

متخصصان تغذیه باید نیازهای تغذیه‌ای بیمار را با توجه به نتایج آزمایش‌های بیوشیمیایی آن‌ها به ویژه قند‌خون، آلبومین سرم، پری آلبومین، کلسترول، اوره، کراتینین، هماتوکریت، هموگلوبین، فریتین و الکترولیت ها تعیین نمایند.
پس از گذراندن دوران حاد، باید آموزش‌های لازم به بیمار و اطرافیان وی در ارتباط با چگونگی تغذیه و تامین نیازهای تغذیه‌ای بیمار ارایه گردد و بیمار نسبت به عادات خوب غذا خوردن تشویق شود. انجام مشاوره‌ی تغذیه‌ی منظم با بیمار، برای دستیابی به هدف فوق ضروری است.

یکی دیگر از نگرانی‌های مهم در مورد بیماران ضایعه‌ی نخاعی، مساله‌ی کنترل وزن در طولانی مدت است. این بیماران می‌‌توانند هم در معرض خطر کاهش شدید وزن و هم در معرض خطر افزایش وزن قرار گیرند که وقوع هر یک از این شرایط می‌تواند مشکلات بیشتری برای فرد ضایعه دیده به همراه داشته باشد.

منبع:تبیان

دکتر محسن حسین زاده پاریزی پزشک -متخصص طب فیزیکی وتوانبخشی وفیزیوتراپی کرمان-چهار راه طهماسب آباد-ابتدای بلوار جهاد- ساختمان پزشکان جهاد-طبقه اول